Witaj, Cezarze ! Kiedyś te słowa odbijały się echem w świątyniach Forum Romanum. Dzisiaj zostały tylko ruiny świadczące o potędze Rzymu i słusznym mianie caput mundi – stolica świata.

Forum Romanum to niewielka dolina, wciśnięta pomiędzy kilka wzgórz, jest sercem starożytnego Rzymu i miejscem jego narodzin.

Forum Romanum

To chyba największy obszar wykopalisk na świecie. Forum można podzielić na dwie części: wschodnią i zachodnią. Zwiedzanie najlepiej rozpocząć od strony ulicy Via dei Fori Imperiali (szeroka główna ulica). Bilet jest ten sam, który upoważnia do zwiedzania Koloseum.

Część zachodnia: Basilica Aemilia, została pierwotnie wzniesiona w 179 r. p.n.e. i nie służyła oczywiście jako kościół ale jako sala zebrań. Obok stoi Curia, czyli gmach senatu, zbudowany przez Juliusza Cezara. Swój znakomity stan zawdzięcza temu, że w VII wieku chrześcijanie przekształcili ją w kościół. Szerokie schody po prawej i lewej stronie to podesty, na których siedzieli senatorowie. Podczas głosowania zmieniali strony po których siedzieli w zależności od tego, czy głosowali na tak, czy na nie. Potrójny Arco di Settimio Severo (Łuk Septymiusza Sewera), stojący tuż obok Kurii, został wzniesiony w 203 r. n.e. dla upamiętnienia 10 rocznicy panowania Septymiusza. Warto zerknąć na postaci barbarzyńców, przedstawionych na cokołach kolumn – wydają się oni dźwigać ciężar całego łuku. W pobliżu znajduje się Lapis Niger (czyli czarny kamień), który znaczył miejsce ważnego, dawnego grobowca, prawdopodobnie samego Romulusa.

Forum Romanum

Osiem wysokich kolumn jońskich, stojących w głębi po prawej Via Sacra, to pozostałość Świątyni Saturna. Saturn był bogiem ziaren i siewu. Świątynia służyła również jako skarbiec państwowy. Patrząc na wschód, po prawej widać trzy piękne kolumny korynckie, niegdyś należące do świątyni bliźniaków – półbogów Kastora i Polluksa, z którymi wiąże się starożytna legenda. Głosi ona, że w początkach V w. p.n.e. bracia pomogli Rzymianom pokonać Latynów w bitwie nad jeziorem Regillus, a później tego samego dnia widziano ich przy pobliskim źródle Juturny, gdzie cieszyli się zwycięstwem i poili swe potężne, białe wierzchowce. Świątynię Juliusza Cezara (Tempo di Cesare) zbudowano w miejscu, gdzie w 44 r.. p.n.e. spalono ciało zabitego Cezara. Obecnie miejsce to – Regia – to zaledwie usypisko gruzów, ale w czasach Cezara była to siedziba najwyższego kapłana.

Forum Romanum

Część wschodnia. Tempio di Antonio e Faustina, świątynia wzniesiona przez cesarza Antoniusa w 141 r. n.e. po śmierci ukochanej żony Faustyny. Gdy 20 lat później umarł cesarz, świątynię poświęcono także jemu. Za ruinami Regii znajdują się budowle poświęcone bogini Weście, obejmujące Tempio di Vesta, okrągłą świątynię bogini świętego ognia i Atrium Vestae , Atrium było domem sześciu westalek, kapłanek – dziewic, strażniczek świętego ognia, które żyły w zupełnym odosobnieniu. Niewielka świątynia Tempio dei Divo Romolo po przeciwnej stronie jest także okrągła i być może stanowiła przedsionek do Świątyni Pokoju, obecnie częściowo wykorzystywanej jako kościół. Dalej wznosi się ogromna Basilica di Massenzio. Budowę bazyliki rozpoczął Maksencjusz (306-312 n.e.), ale przed ukończeniem poległ z ręki szwagra, Konstantyna. Via Sacra prowadzi dalej do Arco di Tito (Łuku Tytusa), ukończonego w 81 r.n.e., po przedwczesnej śmierci Tytusa. Ten łuk triumfalny wzniesiono dla uczczenia zwycięstwa nad Żydami i zburzenia Świątyni Jerozolimskiej w 70 roku. Szczególnie interesujące są relify wewnątrz łuku. Na ścianie południowej przedstawiono triumfalny powrót z wyprawy palestyńskiej. Wśród łupów widać żydowskich jeńców, pieniądze oraz trąby i menorę ze świątyni.

Forum Romanum

Forum Romanum

Wzgórze palatyńskie wznosi się tuż nad Forum Romanum. Warto wybrać się na spacer aby odpocząć od cesarzy, ruin, kolumn i świątyni. Jednak i tu znajdowało się wiele starożytnych cesarskich pałaców. Palatyn jest jednym z najpiękniejszych miejsc w Rzymie i koniecznie trzeba go zobaczyć.

Palatyn

Teren ten zawsze kojarzono z założycielem Rzymu Romulusem i jego bratem bliźniakiem Remusem. Prawdopodobnie to na tym wzgórzu zostali oni wychowani przez pasterza Faustulusa, który znalazł ich na brzegu rzeki. Mieszkali tu także Cyceron, Hortensjusz, Oktawian, August, Neron. Mieszkali tu wszyscy rzymscy cesarze aż do czasów, gdy Konstantyn Wieli przeniósł się w IV wieku do swojej nowej stolicy na terenie Turcji. Dziś na Palatynie zostały tylko ruiny. Jedną z ważniejszych są ruiny cesarskich rezydencji, szczególnie pałacu cesarza Domicjana z rodu Flawiuszów. Pałac składa się z 2 części: prywatnej i publicznej. Na południowo – zachodnim stoku wzgórza istniały pierwsze osady z epoki żelaza, czyli z czasów założycieli Rzymu. Znajduje się tam Tempio di Apollo (świątynia Apolla). Zachowały się także dwa domy z okresu późnej republiki, zwane Casa di Livia i Casa di Augusto. Niestety zamknięte dla zwiedzających. W czasach renesansu Palatyn był prywatnym parkiem jednego z kardynałów. Na szczęście dzisiaj jest dla wszystkich – Ave Cezar !

Palatyn

Palatyn

Dzisiejsza ulica Via dei Fori Imperiali robi duże wrażenie, ale jakie musiała robić wrażenie w starożytności skoro istniał układ pięciu Fori Imperiali? Współczesna wersja tej reprezentacyjnej ulicy pochodzi z początku lat 30 ubiegłego wieku. Zbudowana została przez rząd faszystowski w celu urządzania tu parad wojskowych. Reprezentacyjne pałace, zbudowane między I w.p.n.e. w II w n.e. miały wysławiać wznoszących je przywódców rzymskich oraz tworzyć dodatkowe przestrzenie dla wielkich imprez. Obecnie trwają tu ciągle prace archeologiczne.

Via dei Fori Imperiali

Juliusz Cezar zbudował jako pierwszy własne forum. Budowę rozpoczęto  w 54 r. p.n.e. miało ono wymiary 45×124 m. Otoczone było podwójnym portykiem, którego niewielki fragment jest wciąż widoczny. Polityczny spadkobierca Juliusza Cezara, August, poszedł za jego przykładem. Foro di Augusto, niedaleko forum Juliusza, ma z jednej strony wąską ścianę przeciwogniową, aby chronić centrum Rzymu przed pożarami, częstymi w gęsto zaludnionej dzielnicy po drugiej stronie forów. Budowa tego forum trwała 20 lat. Wznosiła się tutaj świątynia Tempio di Marte Ultare. dzisiaj zostały po niej jedynie trzy kolumny. Większa cześć kolejnego forum, Foro di Vespasiano kryje się obecnie pod skrzyżowaniem Via dei Fori Imperiali i Via Cavour. To, co pozostało z tzw. Świątyni Pokoju, zostało wbudowane w klasztor i kościół Santi Cosma e Damiano.

Między Forum Augusta a Forum Wespazjana znajduje się Foro di Nerva, wzniesione przez Domicjana. Było wąskie i długie z obu stron obrzeżone kolumnadą. Z Forum Nerwy pozostały jedynie dwie masywne, korynckie kolumny ( Włosi nazywają je colonnacce – „kolumniska”).

Via dei Fori Imperiali

Wielką ozdobą forów cesarskich jest wspaniały zespół architektoniczny: plac i hale targowe, zbudowane przez cesarza Trajana w 112 roku. Forum Trajana było ostatnim forum, a także największym i najwspanialszym. Wejście prowadziło przez, prostokątny dziedziniec, obrzeżony dwoma portykami długości 112 metrów i zamknięty od północy ogromną, dwupiętrową Basilica Ulpia. Bazylika miała pięć naw, oddzielonych rzędami kolumn, z półkolistymi absydami na obu końcach. Wnętrze było bogato i barwnie dekorowane marmurami i cennymi kruszcami. Za bazyliką znajdował się drugi mniejszy dziedziniec, na którym stoi Kolumna Trajana. Wspaniały relif, na który składa się 2600 płaskorzeźb przedstawiających postaci, które biegną spiralnie w górę na całej 30 metrowej wysokości kolumny. Przedstawione sceny opowiadają historię wojennej wyprawy Trajana przeciw Dakom. kolumna składa się z 29 cylindrycznych bloków, a wewnętrzne schody doświetlane są przez 40 okienek. Wielki posąg cesarza zastąpiono w XVI wieku posągiem Piotra.

kolumna Trajana

Kolumna Trajana

Mercati Traianei(Hale Trajana) – to trzy i cztero piętrowa półkolista budowla, która miała zastąpić dzielnicę, którą zniszczono aby postawić forum. Przecina ją obecnie ulica Via Biberatica. Chodząc od sklepu do sklepu, gdy puścimy wodze fantazji, możemy sobie wyobrazić jak wyglądało tu życie w II wieku.

Widok na Koloseum z Via del Fori Imperiali

Via del Fori Imperiali

Via dei Fori Imperiali

Kolumny

Arco di Constantino ( Łuk Konstantyna). O Konstantynie mówi się, że był pierwszym cesarzem chrześcijańskim, ale patrząc na łuk wcale tego nie widać. Konstantyn zbudował ten luk dla uczczenia dziesięciu lat swojego panowania w 315 r. W rzeczywistości nie ma tutaj żadnych symboli chrześcijańskich. osiem prostokątnych płaskorzeźb po obu stronach zwieńczenia łuku pierwotnie ozdabiało budowlę poświęconą Markowi Aureliuszowi, a portret cesarza został zmieniony i upodobniony do Konstantyna. Z innych obiektów zabrano okrągłe medaliony umieszczone nad bocznymi łukami. Przedstawiają sceny polowań i składania ofiar, pochodzące z pierwszej połowy II w. n.e. czyli okresu panowania cesarza Hadriana. Osiem posągów barbarzyńców również pochodzi z innych budowli. Szkoda, że łuk jest ogrodzony brzydkim metalowym płotem. Zdecydowanie psuje to odbiór tego zabytku.

Arco di Constantino

Arco di Constantino

Arco di Constantino

Panteon był pierwszą pogańską świątynią w Rzymie, którą przekształcono w kościół. Nie wiadomo jakim pogańskim bogom był poświęcony. Panteon uważa się powszechnie za doskonały przykład harmonii antycznej architektury. Wynika to głównie z jego proporcji – wysokość równa się średnicy oraz faktu, że okrągła budowla poprzedzona prostokątnym przedsionkiem, zwanym przez starożytnych pronaos łączy w sobie wielość kształtów i form. Przede wszystkim zaś kopuła  Panteonu stanowi tak znaczące osiągnięcie architektoniczne i budowlane, że stała się prototypem dla wielu rozwiązań na całym świecie.Zewnętrzny portyk składa się z 16 kolumn, wysokości 12 metrów i mających w obwodzie 4 metry. Tylko trzy z nich (po lewej) nie są oryginalne. Inskrypcja pod frontonem M. Agrippa F.L. Coc. Tertium Feci („Marek Agryppa, sym Lucjusza, w czasie trzeciego konsulatu to zbudował”) odwołuje się do wcześniejszego gmachu, wzniesionego w tym miejscu przez Agryppę w 27 r. p.n.e. Litery niestety nie są oryginalne. Fontannę przed Partenonem, zbudowaną w 1578 r., zaprojektował Giacomo della Porta. Egipski obelisk umieszczono na fontannie w 1711 roku na polecenie papieża Klemensa XI.

Partenon

Kopuła, którą wykonano kładąc beton na drewnianą ramę, ma 43 m średnicy, czyli jest szersza niż kopuła Bazyliki św. Piotra. Grubość ścian u podstawy kopuły sięga 6 metrów, ale zmniejsza się w miarę wznoszenia. Zmniejsza się również szerokość pięciu rzędów kasetonów wewnątrz. Architektoniczną funkcją kasetonów było zmniejszenie ciężaru sklepienia, tworzą one jednak także efekt optyczny, przyciągający wzrok ku górze.

Partenon

Przez wielki oculus Panteonu do wnętrza dostają się i deszcz i światło. Na środku posadzki znajdują się otwory, odprowadzające wodę. Otwór ten ma 9 metrów średnicy. Panteon został zbudowany przez cesarza – filozofa Hadriana w latach 118-125 n.e. Był również instrumentem astronomicznym. Jeśli każdego 21 czerwca promień światła wpadający przez oculus rozjaśnia podłogę tuż przed głównym wejściem to niewątpliwie każdy rozsądny cesarz starałby się tam pokazać w pełnym reprezentacyjnym stroju.

Oculus w sklepieniu

W ciągu wieków przeprowadzono tu jednak dużo zmian. Cesarz Konstantyn II podczas wizyty w Rzymie w 663 r. zerwał płyty ze złoconego brązu, którymi wyłożona była kopuła. W VIII w. zastąpiono je płytami ołowianymi. W średniowieczu przejściowo dobudowano centralną sygnaturkę, którą w XVII w. zastąpiły podwójne wieżyczki zaprojektowane przez Berniniego. Usunięto je w 1883 roku. Ogromne drzwi z brązu są starożytne, lecz prawdopodobnie pochodzą z innej budowli.

Panteon

W połowie XVII w. zdarto brązowe pokrycie belek portyku, by zrobić z nich armatę dla Zamku św. Anioła (Watykan) oraz piękne spiralne kolumny, podtrzymujące baldacchino projektu Berniniego nad głównym ołtarzem w Bazylice św. Piotra. Akcję tę nakazał papież Urban VIII, był to niewątpliwie akt barbarzyństwa ze strony papieża. Panteon jest najlepiej zachowanym zabytkiem antyku w Rzymie. Wnętrze budzi lęk. Przepastna przestrzeń robi ogromne wrażenie. W części najniższej znajduje się sześć nisz, w których pierwotnie stały posągi najważniejszych bogów. Między nimi znajduje się osiem kapliczek. Posadzka, odrestaurowana w 1872 r. powtarza kolorystykę i wzornictwo starożytne. W Panteonie pochowany jest Rafael (zmarł w 1520r.) a także dwaj królowie Włoch, jedna królowa oraz kilku malarzy.

Położenie – Piazza della Rotonda, wstęp wolny, zamknięte w niedzielę po południu.

Panteon

Skomentuj